خبرگزاری رویترز در گزارشی که روز سه‌شنبه منتشر کرد، به چشم‌انداز ایران پس از توافق با آمریکا برای پایان جنگ پرداخت و پیش‌بینی کرد حاکمان جمهوری اسلامی ایران برای پاسخگویی به مطالبات متضاد گروه‌های سیاسی و مردمی خشمگین و گرفتار مشکلات اقتصادی، چالشی دشوار روبرو پیش‌ رو داشته باشند.

این گزارش اشاره می‌کند که حاکمان مذهبی ایران از کارزار نظامی آمریکا جان سالم به در بردند، اما مشکل واقعی آن‌ها شاید تازه در آستانه آغاز باشد: مشکل مدیریت مطالبات متضاد گروه‌هایی که از پشت سر گذاشتن این جنگ روحیه گرفته‌ و جسورتر شده‌اند و مردم فقیر، خشمگین و سرخورده.

به نوشته رویترز، گروه‌های قدرتمند در ایران که معتقدند تهران در این رویارویی سه‌ماهه پیروز شد، با انگیزه بیشتری وارد میدان شده‌اند و از رهبران کشورشان می‌خواهند در مذاکرات پیش‌ رو با آمریکا، موضعی سختگیرانه اتخاذ کنند و بازسازی و تقویت توان نظامی را در اولویت نخست قرار دهند، با این اطمینان که در صورت بروز هرگونه نارضایتی داخلی، می‌توانند آن را با زور سرکوب کنند.

در مقابل، مردم عادی ایران به‌شدت انتظار دارند حالا که توافق حاصل شده، هرگونه ثمره صلح یا گشایش مالی، صرف بهبود سطح زندگی و ایجاد چشم‌اندازی بهتر برای آینده شود؛ آن هم پس از جنگی ویرانگر که به سال‌ها تحریم‌های سنگین افزوده شده است.

این در حالی است که هر دو گروه انتظارات بالایی دارند، خواسته‌هایشان با یکدیگر در تضاد است و صبر چندانی نیز ندارند و در پس‌زمینه این وضعیت نیز سایه احتمال تکرار اعتراضات مردمی گسترده‌ــ مشابه قیام دی‌ماه که با کشتن هزاران معترض سرکوب شدــ همچنان سنگینی می‌کند.

به نوشته رویترز، کارشناسان بر این باورند با توجه به اینکه توافق موقت متزلزل است، به محض پایان جنگ، مشکلات واقعی حاکمیت مذهبی جمهوری اسلامی ایران آغاز خواهد شد. چهار مقام ایرانی و یک مقام پیشین نظام در گفتگو با رویترز، از فشارهایی گفتند که اکنون جمهوری اسلامی ایران با آن روبرو است و هم‌زمان با معطوف شدن توجه مردم از جنگ به ویرانی‌های اقتصادی کشور، بیش از پیش آشکار شده است.

سه نفر از این مقام‌ها گفتند انتظار عمومی این است که هرگونه گشایش مالی ناشی از تعلیق تحریم‌ها یا آزاد شدن دارایی‌های مسدودشده، صرف تقویت اقتصاد و بهبود زندگی مردم شود.

هر چهار مقام، به‌صراحت یا به‌طور ضمنی، به خطر ازسرگیری اعتراض‌ها در صورت ناتوانی حکومت در بهبود سطح زندگی مردم اشاره کردند و حتی یکی از آن‌ها توافق پایان جنگ را «شمشیری دولبه» توصیف کرد، زیرا سطح انتظارات عمومی را به‌شدت افزایش داده است.

انتظار می‌رود یادداشت تفاهم پایان جنگ که قرار است جمهوری اسلامی ایران و آمریکا روز جمعه آن را امضا کنند، تا حدودی گشایش‌های مالی برای ایران به همراه داشته باشد و در صورت دستیابی دو طرف به توافقی گسترده‌تر در تابستان، امتیازهای اقتصادی بیشتری نیز در پی بیاورد.

در حال حاضر، اقتصاد جمهوری اسلامی ایران با تورم بسیار بالا، سقوط ارزش پول ملی، بیکاری گسترده از زمان آغاز جنگ و همچنین خسارت‌های عظیم به صنعت و زیرساخت‌ها در جریان جنگ روبرو است که بازسازی آن‌ها هزینه بسیار سنگینی خواهد داشت. لغو بلندمدت تحریم‌ها‌ــ که به شرکت‌های ایرانی امکان می‌دهد بار دیگر به بازارهای جهانی و نظام مالی بین‌المللی دسترسی پیدا کنندــ هم مستلزم دستیابی به توافقی گسترده‌تر با آمریکا بر سر برنامه هسته‌ای تهران است که همچنان دور از دسترس به نظر می‌رسد.

جمهوری اسلامی ایران در طول جنگ، با صدور هشدارهای شدید، اعمال مجازات‌های سختگیرانه و به‌کارگیری هوادارانش برای برپایی مجموعه‌ای تقریبا بی‌وقفه از تجمع‌ها و دیگر برنامه‌های حمایتی از نظام، مانع بروز نارضایتی شد. این گروه‌ها که سال‌ها حکومت را به اتخاذ موضعی سخت‌تر در برابر غرب و نمایش قدرت جمهوری اسلامی ایران از طریق اقدام‌هایی مانند بستن تنگه هرمز تشویق می‌کردند، اکنون احساس می‌کنند مواضعشان درست از آب درآمده است و انتظار دارند از تلاش‌هایشان قدردانی شود.

رویترز می‌افزاید جریان حاکم بر ایران طیف‌های مختلفی را در بر می‌گیرد که از جمله آن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است، اما در حالی که سپاه اکنون آماده پذیرش توافق برای کمک به بقای جمهوری اسلامی ایران است، جریان موسوم به «جبهه پایداری» چنین دیدگاهی ندارد.

این جریان شامل شماری از نمایندگان سرشناس مجلس، سیاستمداران باسابقه و چهره‌های بانفوذ رسانه‌ای است و از حمایت گسترده بخشی از مردمی که از آغاز جنگ به خیابان‌ها آمدند، برخوردار است. البته این جریان برای تغییر سیاست‌های کلان حکومت قدرت کافی ندارد، اما می‌تواند برای حکومت دردسرساز شود.

از همین رو، برخی ناظران معتقدند فوری‌ترین چالش پیش روی جمهوری اسلامی ایران این است که بتواند پایگاه اجتماعی تندرو خود را قانع کند که این توافق، در واقع توافق خوبی است، زیرا در طول جنگ و حتی در دوره آتش‌بس، تا حد زیادی بر همین اقلیت سرسخت تکیه کرده بود.

در جریان جنگ، سپاه هم بیش‌ازپیش قدرت گرفت و به تثبیت جایگاه گزینه مطلوب خود، مجتبی خامنه‌ای، برای جانشینی پدرش در مقام رهبری جمهوری اسلامی ایران کمک کرد. البته مجتبی خامنه‌ای هنوز در انظار عمومی ظاهر نشده است، با این حال سپاه همچنان در ساختار قدرت دست برتر را در اختیار دارد.

رویترز به نقل از یکی از کارشناسان به این نکته اشاره کرد که سپاه ممکن است همان‌قدر که آماده سرکوب معترضان مخالف نظام است، با گروه‌هایی که با توافقی که خود سپاه در شکل‌گیری آن نقش داشت، مخالفت می‌کنند، نیز برخورد کند، زیرا پس از علی خامنه‌ای، حفظ کنترل داخلی برای آن‌ها اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. احتمالا در زمینه آزادی‌های اجتماعی، انعطاف نشان خواهند داد، اما در قبال آزادی‌های سیاسی هیچ‌گونه مدارا و تسامحی وجود نخواهد داشت.